Forking around with history

A King Bee: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
No edit summary
No edit summary
Line 52: Line 52:
== A King of Bees ==
== A King of Bees ==
[[File:Rubens Władysław Vasa (detail).jpg|thumb|upright|Prince Vladislav Sigismund Vasa, future king of Poland (r. 1632–1648), as painted in 1624 by Peter Paul Rubens]]
[[File:Rubens Władysław Vasa (detail).jpg|thumb|upright|Prince Vladislav Sigismund Vasa, future king of Poland (r. 1632–1648), as painted in 1624 by Peter Paul Rubens]]
So what's the deal with the king elected by bees? Did any of the Polish monarchs have anything to do with these little critters? Well, ''Encyclopædia Britannica'' for example, in its 1911 edition, says that King Vladislav IV, the ruler under whose reign Poland reached the zenith of its power (which means, if you think about it, that the realm's decline started under his watch), was known the "king of bees". How did he earn this moniker?
So what's the deal with the king elected by bees? Did any of the Polish monarchs have anything to do with these critters? Well, ''Encyclopædia Britannica'' for example, in its 1911 edition, says that King Vladislav IV, the ruler under whose reign Poland reached the peak of its power (which, if you think about it, means that the realm's decline started under his watch), was known the "king of bees". How did he earn this moniker?


{{ Cytat
{{ Cytat
Line 88: Line 88:


== Rój urojony? ==
== Rój urojony? ==
Przytoczoną wyżej anegdotę o&nbsp;roju pszczół, który wskazał właściwego kandydata do polskiego tronu, znalazłem też w&nbsp;innej anglojęzycznej książce, poświęconej pszczołom w&nbsp;wierzeniach religijnych i&nbsp;folklorze.<ref>{{Cyt  
I've found the same amusing anecdote about a swarm of bees which picked the right candidate for the Polish throne, in another English-language book. This one is about bees in folklore and religious beliefs,<ref>{{Cyt  
  | nazwisko = Ransome
  | nazwisko = Ransome
  | imię    = Hilda M.  
  | imię    = Hilda M.  
Line 97: Line 97:
  | rok      = 2004 [1937]
  | rok      = 2004 [1937]
  | strony  = 174
  | strony  = 174
  }}</ref> Jest ona o&nbsp;tyle lepsza od tej cytowanej wcześniej, że przynajmniej podaje źródło, z&nbsp;której zaczerpnięto ową legendę. A&nbsp;jest nim niemieckojęzyczna ''Historia pszczelarstwa'' z&nbsp;końca XIX&nbsp;w., w&nbsp;którym pojawia się takie oto zdanie:
  }}</ref> and it's better than the one cited before in that at least it cites the source. And the source turns out to be a German-language ''History of Beekeeping'' from the late 19th century. Here's what it says on the topic:


{{ Cytat
{{ Cytat
| Michał Wiscionsky [sic] otrzymał od narodu koronę polską, ponieważ podczas elekcji królewskiej usiadł na nim rój pszczół.
| Michael Wyscionsky [sic] received the Polish royal crown from the people, because during the royal election a swarm of bees sat on him.
| oryg = Michael Wiscionsky erhielt vom Volke die polnische Königskrone, weil sich während der Königswahl ein Bienenschwarm auf ihn setzte.  
| oryg = Michael Wiscionsky erhielt vom Volke die polnische Königskrone, weil sich während der Königswahl ein Bienenschwarm auf ihn setzte.  
| źródło = {{Cyt  
| źródło = {{Cyt  
Line 111: Line 111:
  | rok      = 1885
  | rok      = 1885
  | strony  = 63
  | strony  = 63
  }}, tłum. własne
  }}, own translation
}}
}}


Również i&nbsp;tu pojawia się ów tajemniczy Wiscionsky! Ale w&nbsp;innym miejscu tej samej niemieckiej książki można już znaleźć bardziej szczegółową wersję legendy. Tutaj nazwisko rzekomo wybranego przez pszczoły króla nie jest już zniekształcone nie do poznania.
The mysterious Mr. Wisionsky appears here again! But elsewhere in the same book, you can find a more detailed version of the legend. Here, the surname of the king allegedly elected by bees is no longer butchered to the point of being unrecognizable.


{{ Cytat
{{ Cytat
| Kiedy książę Michał Korybut Wiśniowiecki {{...}} zmierzał na pole elekcyjne w&nbsp;Woli pod Warszawą, towarzyszył mu, poza licznym orszakiem, potężny rój pszczół aż do miejsca, gdzie prymas Polski ogłosił go królem. Uznano to za szczęśliwą przepowiednię, która zresztą później miała się sprawdzić.
| When Prince Michael Korybut Wisniowiecki {{...}} rode to the election field at Wola outside Warsaw, he was accompanied, as well as by his numerous retinue, by a mighty swarm of bees all the way to the place where the primate of Poland proclaimed him king. It was seen as a propitious portent, which would later come true.
| oryg = Als der Fürst Michael Korybut Wisniowiecki {{...}} auf die Königswahlstätte Wola bei Warschau ritt, begleitete ihn außer seinem zahlreichen Gefolge ein mächtiger Bienenschwarm bis zum Platze, auf welchem ihn der Primas von Polen zum Könige ausrief. Es ward dies als eine glückliche Vorbedeutung angesehen, welche sich in der Folge auch bewahrheitet hat.
| oryg = Als der Fürst Michael Korybut Wisniowiecki {{...}} auf die Königswahlstätte Wola bei Warschau ritt, begleitete ihn außer seinem zahlreichen Gefolge ein mächtiger Bienenschwarm bis zum Platze, auf welchem ihn der Primas von Polen zum Könige ausrief. Es ward dies als eine glückliche Vorbedeutung angesehen, welche sich in der Folge auch bewahrheitet hat.
| źródło = ''Ibid.'', [http://digital.zbmed.de/apidologie/content/pageview/2361983 s. 218], tłum. własne
| źródło = ''Ibid.'', [http://digital.zbmed.de/apidologie/content/pageview/2361983 s. 218], own translation
}}
}}


[[File:King Michael Korybut Wisniowiecki.jpg|thumb|upright|left|Michał Korybut Wiśniowiecki, król polski (pan. 1669–1673)]]
[[File:King Michael Korybut Wisniowiecki.jpg|thumb|upright|left|Michael Korybut Wiśniowiecki, King of Poland (r. 1669–1673)]]
A więc – jak pewnie się już domyśliliście – „Michał Wiscionsky” to tak naprawdę Michał Korybut Wiśniowiecki. Jego wybór na króla 350 lat temu faktycznie był sporym zaskoczeniem, a&nbsp;najbardziej chyba dla niego samego. Jego ojciec, wojewoda ruski, książę Jeremi Wiśniowiecki, posiadał wprawdzie wielkie majątki na Ukrainie i&nbsp;wsławił się bezwzględną skutecznością w tłumieniu powstania Chmielnickiego, ale Michał nie miał ani talentów przywódczych ojca, ani jego majątku, utraconego wraz z&nbsp;utratą przez Polskę Zadnieprza. A&nbsp;do tego nie był nawet uważany za kandydata, dopóki nie został wybrany.
So, as you may have guessed by now, "Michael Wiscionsky's" actual name was Michael Korybut Wiśniowiecki (pronounced ''kaw-{{small|RIH}}-boot veesh-nyaw-{{small|VYET}}-skee''). His election to the Polish throne 350 years ago was quite a surprise to pretty much everyone – not least Prince Michael himself. His father, Jeremi Wiśniowiecki, Palatine of Ruthenia, owned vast swaths of land in Ukraine and became a national hero by ruthlessly quelling a Cossack rebellion, but Michael had neither his father's leadership skills nor his wealth. He wasn't even considered a candidate right up to the point when he got elected.  


Cofnijmy się o&nbsp;dwadzieścia lat, kiedy to po śmierci Władysława IV, zarówno tron, jak i&nbsp;żonę, przejął po nim jego przyrodni, a&nbsp;zarazem cioteczny, brat, Jan Kazimierz Waza. Biorąc pod uwagę, że każde nowe zajęcie szybko mu się nudziło (wcześniej był dowódcą kirasjerów, wicekrólem Portugalii, jezuitą w&nbsp;Loreto i&nbsp;kardynałem – wszystkim na krótko), to na polskim tronie i&nbsp;pod pantoflem dawnej bratowej i&nbsp;tak wytrzymał dość długo. Aż wreszcie, po śmierci Marii Ludwiki, zrażony oporem szlachty wobec jego polityki, rzucił to wszystko i&nbsp;wyjechał do Francji, żeby tam zaszyć się w&nbsp;klasztorze benedyktynów.  
Let's go back 20 years, to the time after King Vladislav IV's death. Both his throne and his wife went to his half-brother (and cousin), John Casimir Vasa. John Casimir never had enough patience to keep any job for long (his CV included stints as a commander of cuirassiers, a viceroy of Portugal, a Jesuit and a cardinal), but hung on relatively long on the Polish throne and under his former sister-in-law's thumb. Until finally, grieved by Marie-Louise's death and disenchanted by the nobility's opposition to his policies, he quit and moved to France, where he holed up in a Benedictine monastery until his death.


[[File:PL Gloger-Encyklopedja staropolska ilustrowana T.2 133-1.jpg|thumb|upright|Plan pola elekcyjnego – w&nbsp;szopie obradował senat złożony z&nbsp;biskupów, ministrów, wojewodów i&nbsp;kasztelanów, a&nbsp;w&nbsp;obrębie prostokątnego okopu zwanego kołem rycerskim gromadzili się przedstawiciele szlachty. Reszta przybyłej na elekcję szlachty, podzielona na województwa, stała na zewnątrz.]]
Polska scena polityczna dzieliła się wówczas na dwa główne stronnictwa, różniące się przede wszystkim pomysłem na politykę zagraniczną i&nbsp;stosunkiem do dwóch głównych mocarstw europejskich: Austrii i&nbsp;Francji. Stronnictwo profrancuskie początkowo popierało dwóch kandydatów na tron opróżniony przez abdykację Jana Kazimierza – księcia Ludwika Burbona, zwanego Wielkim Kondeuszem, oraz księcia Filipa Wilhelma Wittelsbacha, palatyna neuburskiego. Z&nbsp;kolei stronnictwo prohabsburskie wysunęło kandydaturę Karola Leopolda, księcia Lotaryngii i&nbsp;Baru. Kondeusz, który zasłynął jako wybitny dowódca wojskowy, bodaj najlepiej nadawał się na króla – i&nbsp;pewnie dlatego odpadł z&nbsp;wyścigu jako pierwszy. Selekcja, jak zawsze w&nbsp;polskiej polityce, była negatywna. Trwała jednak zaciekła walka między dwoma pozostałymi kandydatami, w&nbsp;której żadna ze stron nie szczędziła środków na przekupywanie senatorów (obietnice dla szlachty były za darmo).


Ostatecznie, gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta; zwykła szlachta, zmęczona przedłużającą się elekcją i&nbsp;przepychankami między magnatami z&nbsp;obu stronnictw, podjęła wreszcie rewolucyjną ideę, propagowaną przez podkanclerzego koronnego Andrzeja Olszowskiego, żeby na króla wybrać „Piasta”. Nie chodziło tu jednak o&nbsp;piastowskie korzenie w&nbsp;drzewie genealogicznym (pod tym względem Karol Leopold miałby większe szanse – jego pra<sup>8</sup>-babką, i&nbsp;to w&nbsp;dwóch różnych liniach, była Cymbarka, księżniczka mazowiecka z&nbsp;dynastii Piastów), tylko po prostu o&nbsp;rdzennego Polaka zamiast jakiegoś cudzoziemskiego księcia. Pozostawało tylko pytanie, kto konkretnie miałby zostać tym „piastowskim” królem?
[[File:PL Gloger-Encyklopedja staropolska ilustrowana T.2 133-1.jpg|thumb|upright|Ground plan of the royal election field. The Senate, made up of bishops, ministers, palatines and castellans, convened in a special shed (''szopa''), while representatives of the nobility congregated inside a rectangular ditch known as the "circle of knights" (''koło rycerskie''). Other nobles remained outside, grouped by palatinates (provinces).]]
The Polish political scene at the time was divided into two main factions, with different ideas for Poland's foreign policy and its relations with Europe's two major powers – the Habsburg and France. The pro-French faction initially supported two candidates for the throne vacated by John Casimir's abdication – Prince Louis Bourbon, better known as the Grand Condé, and Prince Philip William Wittelsbach, Count Palatine of Neuburg. The pro-Habsburg faction, on the other hand, endorsed Duke Charles Leopold of Lorraine and Bar. The Grand Condé, famous for his skills as a military commander, was perhaps best suited for the job; which is probably why he was also the first to drop out of the race. As always in Polish politics, negative selection prevailed. It was now down to two contenders, neither of whom spared expenses needed to bribe the senators (promises to the nobility came for free).
 
Where two are fighting, the third wins, as a Polish proverb goes. Eventually, the nobility got tired of the lengthy election and endless bickering among the senators from both factions, and decided to take up the idea advocated by Crown Underchancellor Andrzej Olszowski to elect a so-called "Piast". House Piast was Poland's first royal dynasty, but the idea was not elect someone with actual Piast roots in his family tree (if this had been the case, then Charles Leopold would have stood a better chance, thanks to Cymburgis of Masovia, a Piast duchess who was his great<sup>8</sup>-grandmother in two different lines; besides, the last Piast duke, George William of Brieg, was actually still alive). The idea was simply to elect a native Pole rather than any of the foreign princes. The only question was who specifically was to become this "Piast" king?
 
<!--


I wtedy właśnie, jak mówi legenda, rój pszczół nadleciał nagle na pole elekcyjne i&nbsp;usiadł na niespodziewającym się niczego księciu Michale, a&nbsp;szlachta uznała, że skoro pszczoły go już wybrały, to reszta jest tylko formalnością. Senatorowie nie mieli innego wyjścia, jak zgodzić się z&nbsp;wyborem owadów i&nbsp;szlachty, i&nbsp;tak zupełnie zaskoczony Michał został królem.
I wtedy właśnie, jak mówi legenda, rój pszczół nadleciał nagle na pole elekcyjne i&nbsp;usiadł na niespodziewającym się niczego księciu Michale, a&nbsp;szlachta uznała, że skoro pszczoły go już wybrały, to reszta jest tylko formalnością. Senatorowie nie mieli innego wyjścia, jak zgodzić się z&nbsp;wyborem owadów i&nbsp;szlachty, i&nbsp;tak zupełnie zaskoczony Michał został królem.
Line 373: Line 376:
-->
-->


Michael Wyscionsky [sic] received the Polish royal crown from the people, becuase during the royal election a swarm ofbees sat on him.
When Prince Michael Korybut Wisniowiecki {{...}} rode to the election field at Wola outisde Warsaw, he was accompanied, as well as by his numerous retinue, by a mighty swarm of bees all the way to the place where the primate of Poland proclaimed him king. It was seen as an auspicious omen, which would subsequently come true.


In the crown which graced the heads of Polish kings there is a diamond bee. It is supposed to remind the rulers that all virtues are to be found in a healthy and energetic* bee state.
In the crown which graced the heads of Polish kings there is a diamond bee. It is supposed to remind the rulers that all virtues are to be found in a healthy and energetic* bee state.
Retrieved from "https://forkingaroundwithhistory.pl/index.php/A_King_Bee"